Trạng thái “chờ làm thủ tục phá sản” — thường được đánh mã 07 trên hệ thống đăng ký thuế — cho biết doanh nghiệp đang nằm trong một thủ tục phá sản do Toà án giải quyết. Nó chưa có nghĩa doanh nghiệp đã đóng hẳn: thủ tục có thể kết thúc bằng việc doanh nghiệp phục hồi hoạt động, hoặc bằng quyết định tuyên bố phá sản rồi mã số thuế mới chấm dứt hiệu lực.
Với người ngoài, trạng thái này là tín hiệu phải đổi cách làm việc với doanh nghiệp đó: tiền trả vào đâu, đòi nợ thế nào, hợp đồng đang dở tính sao đều không còn theo lối thông thường. Phần dưới giải thích khung chung của thủ tục phá sản và việc cụ thể cho từng phía. Chi tiết thời hạn, thứ tự, hình thức giấy tờ nằm trong pháp luật về phá sản; khi có quyền lợi lớn, nên hỏi luật sư hoặc trực tiếp người quản lý tài sản của doanh nghiệp.
Trạng thái này nói gì và không nói gì
Hệ thống đăng ký thuế ghi nhận trạng thái này khi có thông tin doanh nghiệp đang trong thủ tục phá sản. Đọc nó như sau:
- Nói được: đang có một thủ tục pháp lý liên quan tới khả năng thanh toán của doanh nghiệp; quyền quyết định về tài sản không còn nằm trọn trong tay ban lãnh đạo cũ.
- Không nói được: doanh nghiệp đã bị tuyên bố phá sản hay chưa; ai là người quản lý tài sản; thủ tục đang ở bước nào; doanh nghiệp còn bán hàng hay không.
- Không phải kết luận về ai đúng ai sai. Thủ tục phá sản có thể do chính doanh nghiệp làm đơn, do chủ nợ, do người lao động yêu cầu. Nó mô tả một tình trạng tài chính, không phải một hành vi vi phạm.
Muốn biết thủ tục đang ở đâu, phải đi tiếp từ trạng thái sang các nguồn khác: quyết định của Toà án, thông báo của người quản lý tài sản, và chính doanh nghiệp.
Phá sản khác giải thể ở đâu
| Giải thể | Phá sản | |
|---|---|---|
| Ai quyết định | Doanh nghiệp tự quyết định, hoặc bị buộc giải thể theo quy định | Toà án giải quyết theo đơn yêu cầu |
| Điều kiện tài chính | Phải thanh toán hết nợ và nghĩa vụ tài sản khác | Doanh nghiệp mất khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn |
| Ai xử lý tài sản | Doanh nghiệp tự thanh lý | Người quản lý, thanh lý tài sản do Toà án chỉ định, dưới sự giám sát của Toà án |
| Trạng thái mã số thuế khi đang làm | Thường là ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế | Chờ làm thủ tục phá sản |
| Kết thúc | Mã số thuế chấm dứt sau khi hoàn tất nghĩa vụ | Phục hồi và hoạt động tiếp, hoặc bị tuyên bố phá sản rồi chấm dứt |
Điểm quan trọng nhất cho người ngoài: trong giải thể, chủ nợ đòi trực tiếp doanh nghiệp; trong phá sản, mọi khoản nợ đi qua một quy trình chung và được thanh toán theo thứ tự luật định, không theo ai đòi trước.
Trong thời gian làm thủ tục, doanh nghiệp còn làm được gì
Nhiều người nghĩ doanh nghiệp đang làm thủ tục phá sản thì đóng cửa ngay. Thực tế không hẳn vậy:
- Có thể vẫn hoạt động kinh doanh, nhưng chịu sự giám sát của Thẩm phán và người quản lý tài sản. Những giao dịch có ảnh hưởng tới tài sản — bán tài sản lớn, vay thêm, cầm cố — thường phải được đồng ý theo quy định.
- Bị cấm những hành vi làm hao hụt tài sản như cất giấu, tẩu tán tài sản, thanh toán khoản nợ không có bảo đảm cho riêng một chủ nợ, từ bỏ quyền đòi nợ.
- Có thể có phương án phục hồi được hội nghị chủ nợ thông qua; khi đó doanh nghiệp tiếp tục hoạt động theo phương án.
Hệ quả thực tế: một doanh nghiệp ở trạng thái này vẫn có thể đang giao hàng, vẫn có thể lập hoá đơn. Người giao dịch không nên từ chối cứng nhắc, nhưng phải biết ai đang có quyền đồng ý với giao dịch của mình và giữ chứng từ đầy đủ hơn bình thường.
Nếu mình là chủ nợ: nhà cung cấp chưa được trả tiền
- Tìm thông tin về thủ tục: Toà án nào đang giải quyết, người quản lý tài sản là ai. Quyết định mở thủ tục phá sản được thông báo công khai theo quy định; hỏi thẳng doanh nghiệp cũng là một cách.
- Gửi giấy đòi nợ tới người quản lý tài sản trong thời hạn luật định kể từ khi quyết định mở thủ tục được thông báo. Kèm hợp đồng, hoá đơn, biên bản giao hàng, biên bản đối chiếu công nợ. Chủ nợ không gửi đúng hạn có thể mất quyền tham gia một số bước.
- Theo dõi hội nghị chủ nợ — nơi quyết định phương án phục hồi hoặc đề nghị tuyên bố phá sản.
- Đừng tự thu nợ bằng cách giữ hàng, trừ tiền ngoài quy trình khi chưa hỏi người quản lý tài sản; việc thanh toán riêng lẻ cho một chủ nợ có thể bị xem xét lại.
Về kế toán và thuế của chính mình: khoản phải thu từ doanh nghiệp đang phá sản là trường hợp điển hình để xem xét dự phòng nợ phải thu khó đòi và, khi đủ điều kiện, xử lý khoản nợ không thu hồi được. Giữ bộ chứng từ về thủ tục phá sản — quyết định của Toà án, giấy đòi nợ đã gửi — vì đó là căn cứ khi hạch toán khoản tổn thất.
Nếu mình là người mua: hợp đồng dở, tiền đặt cọc, bảo hành, hoá đơn
- Đã đặt cọc, chưa nhận hàng: khoản đặt cọc là một khoản nợ doanh nghiệp phải trả lại hoặc phải giao hàng tương ứng. Hỏi người quản lý tài sản xem hợp đồng sẽ được tiếp tục hay không; nếu không, mình trở thành chủ nợ và gửi giấy đòi nợ như trên.
- Hợp đồng đang thực hiện dở: có thể bị đình chỉ hoặc được tiếp tục tuỳ đánh giá của người quản lý tài sản về lợi ích chung. Đừng tự ý dừng thanh toán hay tiếp tục giao tiền khi chưa có trả lời bằng văn bản.
- Bảo hành: cam kết bảo hành của doanh nghiệp đang phá sản là quyền rất khó thực hiện. Với thiết bị quan trọng, tính trước phương án bảo trì khác.
- Hoá đơn: hàng nhận trong giai đoạn này vẫn cần hoá đơn hợp lệ. Tra trạng thái của từng hoá đơn trên cổng hoá đơn điện tử ngay khi nhận; lưu ảnh chụp kết quả tra cứu trạng thái người bán ở ngày lập hoá đơn.
Với hàng hoá, dịch vụ đã nhận và đã có hoá đơn hợp lệ trước khi thủ tục bắt đầu, việc người bán sau đó vào thủ tục phá sản không tự làm hoá đơn mất hiệu lực. Điều cần giữ là bằng chứng giao dịch có thật: hợp đồng, giao nhận, thanh toán qua ngân hàng.
Nếu mình đang nợ tiền doanh nghiệp đó
Đây là phía hay làm sai nhất. Khi doanh nghiệp đang trong thủ tục phá sản, người nợ tiền doanh nghiệp không nên trả theo lối cũ chỉ vì kế toán của doanh nghiệp gọi nhắc:
- Hỏi người quản lý tài sản về tài khoản nhận tiền đang được giám sát. Trả vào một tài khoản khác, hoặc trả tiền mặt cho nhân viên cũ, có thể không được tính là đã trả.
- Không tự bù trừ khoản mình nợ với khoản doanh nghiệp nợ mình khi chưa được chấp nhận theo quy trình.
- Giữ biên bản đối chiếu công nợ tại thời điểm mở thủ tục để tránh tranh chấp về số dư sau này.
Kết thúc thủ tục: mã số thuế đi về đâu và nơi tự kiểm tra
Nếu doanh nghiệp phục hồi theo phương án được thông qua, thủ tục đình chỉ và trạng thái mã số thuế trở lại theo tình hình hoạt động. Nếu doanh nghiệp bị tuyên bố phá sản, tài sản được thanh lý, phân chia theo thứ tự luật định, và mã số thuế chấm dứt hiệu lực. Luật Quản lý thuế 38/2019/QH14 có cơ chế xử lý khoản nợ thuế của doanh nghiệp bị tuyên bố phá sản sau khi đã thanh toán theo pháp luật phá sản; đó là chuyện giữa doanh nghiệp và cơ quan thuế, không làm thay đổi quyền đòi nợ của các chủ nợ khác.
Tự kiểm tra:
- Trang tra cứu thông tin người nộp thuế của cơ quan thuế: trạng thái chính thức, ghi lại ngày tra.
- Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp: tình trạng pháp lý của doanh nghiệp.
- Cổng hoá đơn điện tử: trạng thái các hoá đơn mình đã nhận từ doanh nghiệp đó.
Để theo dõi nhiều đối tác, có thể đặt lịch tra lại trên trang tra cứu doanh nghiệp của Thuế Số (thueso.com/tra-cuu), nơi mỗi hồ sơ ghi nguồn và ngày ghi nhận; trạng thái chính thức vẫn phải xem trên trang tra cứu của cơ quan thuế. Bảng các mã trạng thái khác có ở bài các mã trạng thái và ý nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Trạng thái chờ làm thủ tục phá sản có nghĩa là doanh nghiệp đã phá sản chưa?
Chưa. Đó là trạng thái trong lúc thủ tục đang diễn ra. Doanh nghiệp chỉ bị coi là phá sản khi Toà án ra quyết định tuyên bố phá sản; trước đó vẫn có khả năng phục hồi.
Có nên ký hợp đồng mới với doanh nghiệp đang ở trạng thái này?
Chỉ nên khi biết rõ ai có quyền đồng ý giao dịch và dòng tiền được giám sát thế nào. Hỏi doanh nghiệp về phương án phục hồi, xin xác nhận của người quản lý tài sản với giao dịch lớn, và tránh trả trước khoản lớn.
Nhà cung cấp phá sản thì hoá đơn đầu vào đã kê khai có bị loại không?
Hoá đơn hợp lệ của giao dịch có thật trước khi thủ tục bắt đầu không tự mất hiệu lực vì người bán sau đó phá sản. Giữ đủ hợp đồng, chứng từ giao nhận và thanh toán không dùng tiền mặt để chứng minh khi được hỏi.
Người lao động của doanh nghiệp phá sản có được ưu tiên trả lương không?
Pháp luật về phá sản xếp các khoản lương, trợ cấp và bảo hiểm của người lao động ở thứ tự ưu tiên cao hơn nhiều khoản nợ khác. Người lao động nên gửi yêu cầu cho người quản lý tài sản và giữ bảng lương, hợp đồng lao động.
Giám đốc của doanh nghiệp phá sản có bị cấm làm giám đốc công ty khác không?
Pháp luật về phá sản có quy định hạn chế đối với người giữ chức vụ quản lý ở doanh nghiệp bị tuyên bố phá sản trong một số trường hợp, trong một thời hạn nhất định. Nếu liên quan, nên tra quy định hiện hành hoặc hỏi luật sư.
Doanh nghiệp đã phục hồi thì trạng thái có tự trở lại đang hoạt động không?
Trạng thái cập nhật theo thông tin cơ quan thuế nhận được sau khi thủ tục kết thúc. Doanh nghiệp nên chủ động gửi quyết định của Toà án cho cơ quan thuế quản lý và kiểm tra lại trạng thái trên trang tra cứu.
